Tải lượng virus là số lượng virus có trong máu hay dịch tiết của người bệnh bị virus tấn công, được tìm thấy thông qua xét nghiệm PCR hay Realtime RT-PCR. Dựa trên số liệu virus phát hiện được, các bác sĩ có cơ sở đánh giá tình trạng bệnh, lên chiến lược điều trị hay cho người bệnh xuất viện.
1. Mục đích xét nghiệm
Xét nghiệm HCV-RNA định lượng virus viêm gan C, dựa trên kết hợp xét nghiệm DNA phân nhánh và xét nghiệm phản ứng chuỗi polymerase (PCR).
Xét nghiệm này thực hiện trên mẫu huyết thanh tách từ mẫu máu của người bệnh. Xét nghiệm này được sử dụng trong chẩn đoán nhiễm HCV thể hoạt động cũng như xác nhận kết quả xét nghiệm khác hoặc định hướng chẩn đoán như: dương tính giả trong viêm gan tự miễn, kiểu gen virus viêm gan C, khả năng kháng thuốc, khả năng đáp ứng điều trị, thời gian điều trị và nguy cơ tái phát với Interferon.
2. Nguyên lý xét nghiệm
Xét nghiệm định lượng RNA virus viêm gan C (HCV) phải có khả năng chấp nhận sự không khớp về trình tự để có kết quả chính xác và đáng tin cậy. Sự kết hợp giữa sao chép RNA dễ bị lỗi và tốc độ sản xuất virus cao dẫn đến sự biến đổi di truyền cực độ của HCV. Các bác sĩ lâm sàng dựa vào đánh giá tải lượng virus HCV thường xuyên để đạt được kết quả điều trị tối ưu.
Xét nghiệm tải lượng virus HCV đầu dò kép tiên tiến, cải tiến giúp phân biệt chính xác các tín hiệu thực với nhiễu nền, dẫn đến định lượng tải lượng virus chính xác hơn.
a. Cách lấy mẫu bệnh phẩm và bảo quản
Mẫu bệnh phẩm dùng để xét nghiệm là huyết tương hoặc là huyết thanh lấy từ người bệnh đựng trong ống chống đông EDTA, sau đó tách chiết RNA.
Những đối tượng được chỉ định xét nghiệm HCV RNA sẽ được thực hiện theo các bước như sau:
- Người bệnh được tiến hành lấy mẫu máu ở tĩnh mạch với một lượng khoảng 2ml.
- Mẫu bệnh được lấy, bảo quản, vận chuyển, thực hiện theo một quy trình khép kín và đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật.
b. Bảo quản – vận chuyển
Bảo quản nhiệt độ phòng 18- 25 độ C, tối đa trong vòng 24h phải chuyển tới phòng xét nghiệm. Hoặc giữ ở tủ mát 2-8 độ C và chuyển tới phòng xét nghiệm trong vòng 2 ngày. Trong trường hợp chưa vận chuyển được ngay, có thể tách huyết tương hoặc huyết thanh và giữ ở nhiệt độ -20 độ C cho đến khi vận chuyển.
c. Đọc xét kết quả xét nghiệm
Nồng độ HCV–RNA ở tế bào gan trung bình ± SD là 7,69 ± 0,67 log10 copies/mg của gan. Nồng độ HCV–RNA ở huyết thanh trung bình là 6,21 ± 0,72 log10 copies/mL.
Có sự tương quan giữa nồng độ HCV–RNA gan và huyết thanh ở kiểu gene 1 và 4 (p = 0,008 và p = 0,03) và tuổi (p = 0,006). Nồng độ HCV–RNA gan trung bình là 7,70 ± 0,69 so với 7,67 ± 0,68 log10 copies/mg của gan, ở các bệnh nhân với xơ hóa có ý nghĩa so với các bệnh nhân có xơ hóa nhẹ, tương ứng (p = 0,7); 8,04 ± 0,68; 7,44 ± 0,47; 7,43 ± 0,49 và 7,44 ± 0,71 log10 copies/mg của gan trong kiểu gene 1, 2, 3 và 4, tương ứng (p = 0,0001); ở nữ cao hơn ở nam (p = 0,04); 7,60 ± 0,63; 7,71 ± 0,54 và 7,96 ± 0,73 log10 copies/mg trong đáp ứng virus bền vững (SVR), những người tái phát và không đáp ứng, tương ứng (p = 0,1).
Phân tích đa biến đã cho thấy rằng nồng độ HCV RNA gan cao được kết hợp một cách độc lập với kiểu gene và đáp ứng với điều trị được kết hợp với kiểu gene một cách độc lập với nồng độ HCV–RNA gan.
3. Ý nghĩa
Định lượng virus viêm gan C giúp đánh giá điều trị.
- Ý nghĩa trong chỉ định điều trị:
Chỉ định điều trị khi người bệnh có HCV RNA dương tính và anti-HCV dương tính.
Trước khi bắt đầu điều trị, cần theo dõi HCV RNA ít nhất 12 tuần sau chẩn đoán, để xác định khả năng thải trừ virus tự nhiên: nếu HCV RNA dương tính sau 12 tuần theo dõi mới bắt đầu điều trị.
- Ý nghĩa trong theo dõi sau điều trị:
Điều trị khỏi bệnh viêm gan vi rút C là khi người bệnh đạt đáp ứng vi rút bền vững: tải lượng HCV RNA dưới ngưỡng phát hiện (< 15 IU/ml) ở tuần thứ 12 sau khi kết thúc điều trị, gọi là SVR 12. Khi người bệnh sử dụng phác đồ điều trị có Peg-interferon thì tải lượng HCV RNA phải dưới ngưỡng phát hiện ở tuần thứ 24 sau khi kết thúc điều trị: SVR 24.
- Ý nghĩa trong chỉ định thay đổi phác đồ điều trị
Tại tuần thứ 4 của quá trình điều trị, nếu kết quả định lượng HCV RNA trên ngưỡng thì cần xét nghiệm định lượng HCV RNA tại tuần thứ 8. Nếu HCV RNA tăng >10 lần (> 1 log10 IU/ml) thì ngừng điều trị và thay đổi phác đồ đang sử dụng.
